Plasma-pTau217 bij de diagnostische evaluatie van de ziekte van Alzheimer
07-10-2026
Plasma-pTau217 is een nieuwe bloedbiomerker die kan bijdragen aan de diagnostische evaluatie van patiënten met cognitieve klachten. De test helpt om de waarschijnlijkheid van onderliggende Alzheimerpathologie in te schatten, maar is geen algemene screeningstest en dient steeds in de klinische context te worden geïnterpreteerd.
Achtergrond
Dementie is een klinisch syndroom waarbij een verworven achteruitgang van één of meerdere cognitieve functies het dagelijks functioneren belemmert. Er bestaan verschillende oorzaken en vormen van dementie, waarvan de ziekte van Alzheimer de meest voorkomende is. Wereldwijd neemt het aantal mensen met dementie sterk toe, voornamelijk als gevolg van de vergrijzing van de bevolking (1).
Figuur 1: pTau217 kan detecteerbaar worden in het bloed decennia voor het ontstaan van klinische symptomen. Figuur uit (2).
De neurodegeneratie bij Alzheimer wordt typisch voorafgegaan door opstapeling van amyloïd-bèta (Aβ) plaques in de hersenen, een proces dat vaak 10 tot 20 jaar vóór het ontstaan van klinische symptomen begint. Tot voor kort kon dit ziekteproces enkel vastgesteld worden via lumbale punctie of amyloïd-PET scan, doch recent zijn er plasma biomerkers CE-IVDR gecertificeerd om dit in het bloed te kunnen inschatten. Specifiek gaat het over het meten van een type van gefosforyleerd tau (pTau), namelijk pTau217 (in Labo Maenhout met de Fujirebio Lumipulse assay). pTau217 correleert goed met de aanwezigheid van Aβ in de hersenen (vastgesteld postmortem of via amyloïd PET scan) en wordt lang voor het ontstaan van klinische symptomen positief (2) (Figuur 1).
Klinische betekenis
Objectieve cognitieve achteruitgang
Het klinisch nut van pTau217 situeert zich vooral in de differentiaaldiagnostiek bij patiënten met een objectief vastgestelde cognitieve achteruitgang en een klinisch vermoeden van Alzheimer. Objectivering kan onder meer gebeuren aan de hand van een gevalideerde cognitieve test zoals de MMSE, MoCA of Mini-Cog, steeds geïnterpreteerd samen met de anamnese, heteroanamnese en het dagelijks functioneren. Bij gebruik van een gevalideerde dubbele cut-off strategie (Figuur 2) kan pTau217 helpen om amyloïdpathologie met hoge waarschijnlijkheid uit te sluiten of waarschijnlijk te maken. Bij intermediaire resultaten is confirmatie met CSV-biomerkers of amyloïd-PET aangewezen. Ook bij onverwachte of klinisch discordante resultaten blijft verdere gespecialiseerde evaluatie noodzakelijk (3,4).
In de diagnostiek van cognitieve achteruitgang moeten behandelbare of bijdragende oorzaken steeds ook worden onderzocht via een algemeen laboratoriumonderzoek en afhankelijk van de context ook structurele hersenbeeldvorming. Bloedonderzoek kan onder meer anemie, schildklierfunctiestoornissen, vitamine B12-deficiëntie, elektrolytenstoornissen en nier- of leverfunctiestoornissen opsporen (4).
Asymptomatische personen
Richtlijnen raden momenteel af om deze test uit te voeren bij asymptomatische personen of personen met subjectieve cognitieve klachten maar normaal cognitief onderzoek (4). Een verhoogde pTau217-concentratie wijst bij een cognitief normaal persoon op een grotere waarschijnlijkheid van onderliggende amyloïdpathologie, maar voorspelt niet met zekerheid of en wanneer klinische symptomen zullen ontstaan. Amyloïd wordt namelijk gevonden in de hersenen van veel gezonde ouderen (16% rond 60-jaar en tot 30% bij 80-plussers), van wie een aanzienlijk deel nooit klinische ziekte van Alzheimer zal ontwikkelen (5). De verklaring hiervoor is dat amyloïd één van de factoren is in de pathofysiologie, maar niet de enige (5). Zo zijn er enerzijds genetische factoren (met het APOE-genotype als de belangrijkste) en anderzijds tal van omgevingsfactoren die mee het risico op klinische ziekte bepalen. Tot de potentieel beïnvloedbare risicofactoren behoren onder meer hypertensie, een hoge LDL-cholesterol/ApoB, obesitas, metabool syndroom en diabetes type 2, lichamelijke inactiviteit, roken, overmatig alcoholgebruik, gehoor- en visusverlies, depressie, sociale isolatie, traumatisch hersenletsel en luchtverontreiniging (6,7). Er wordt geschat dat tot 50% van de dementiegevallen zouden kunnen vermeden worden mits preventieve aanpak van deze risicofactoren (8–10).
De International Working Group (IWG) over Alzheimer beschouwt cognitief normale mensen met positieve pTau217 daarom niet als “preklinische Alzheimer”, want dat impliceert dat al deze patiënten uiteindelijk zouden evolueren naar Alzheimer (11). Deze populatie wordt “Asymptomatic at risk” genoemd, omdat er enkel een verhoogd risico (statistisch meer kans) is tegenover iemand met negatieve pTau217. Vergelijk met een verhoogde LDL-C, waarbij een hogere LDL-C meer kans geeft om ooit een hartinfarct te ontwikkelen maar niet iedereen met verhoogd LDL-C effectief een hartinfarct krijgt. Een positieve pTau217-uitslag bij een cognitief normale persoon vormt daarom op zichzelf geen indicatie voor bijkomende diagnostiek ter bevestiging of specialistische verwijzing.
Praktisch
pTau217 wordt gemeten op EDTA-plasma (paarse buis), het staal dient zo vers mogelijk naar het labo te komen (centrifugering liefst <8 uur). De test is voorlopig niet terugbetaald door het RIZIV en kost €75. Momenteel worden de stalen eenmaal per maand (in batch) uitgevoerd.
Bronnen
1. Prince M, Bryce R, Albanese E, Wimo A, Ribeiro W, Ferri CP. The global prevalence of dementia: A systematic review and metaanalysis. Alzheimer’s and Dementia. Elsevier Inc.; 2013. p. 63-75.e2. doi:10.1016/j.jalz.2012.11.007 PubMed PMID: 23305823.
2. Teunissen CE, Kolster R, Triana-Baltzer G, Janelidze S, Zetterberg H, Kolb HC. Plasma p-tau immunoassays in clinical research for Alzheimer’s disease. Alzheimer’s and Dementia. John Wiley and Sons Inc; 2025. doi:10.1002/alz.14397 PubMed PMID: 39625101.
3. Schindler SE, Galasko D, Pereira AC, Rabinovici GD, Salloway S, Suárez-Calvet M, et al. Acceptable performance of blood biomarker tests of amyloid pathology - recommendations from the Global CEO Initiative on Alzheimer’s Disease. Nat Rev Neurol. 2024 Jul 1;20(7):426–39. doi:10.1038/S41582-024-00977-5 PubMed PMID: 38866966.
4. Van Langenhove T, Van Mossevelde S, Miatton M, De Lepeleire J, Bruffaerts R, Bier JC, et al. Biomarker-Based Diagnosis and Care Pathways for Alzheimer’s Disease in the Era of Disease-Modifying Treatments: A Consensus Statement by Belgian Experts. Eur J Neurol. 2026 Aug 1;33(8):e70668. doi:10.1111/ENE.70668 PubMed PMID: 42538752.
5. Frisoni GB, Altomare D, Thal DR, Ribaldi F, van der Kant R, Ossenkoppele R, et al. The probabilistic model of Alzheimer disease: the amyloid hypothesis revised. Nat Rev Neurosci. 2022 Jan 1;23(1):53–66. doi:10.1038/S41583-021-00533-W PubMed PMID: 34815562.
6. Dhana K, Agarwal P, James BD, Leurgans SE, Rajan KB, Aggarwal NT, et al. Healthy Lifestyle and Cognition in Older Adults With Common Neuropathologies of Dementia. JAMA Neurol. 2024 Mar 11;81(3):233–9. doi:10.1001/JAMANEUROL.2023.5491 PubMed PMID: 38315471.
7. Livingston G, Sommerlad A, Orgeta V, Costafreda SG, Huntley J, Ames D, et al. Dementia prevention, intervention, and care. The Lancet. 2024 Dec 16;390(10113):2673–734. doi:10.1016/S0140-6736(17)31363-6 PubMed PMID: 28735855.
8. Ellingjord-Dale M, Strand BH, Skirbekk V, Bratsberg B, Mekonnen T, Zotcheva E, et al. Potentially modifiable risk factors for dementia in Norway (HUNT4 70+): a retrospective cohort study. Lancet Healthy Longev. 2025 Dec 1;6(12):100802. doi:10.1016/j.lanhl.2025.100802
9. Dhana K, Evans DA, Rajan KB, Bennett DA, Morris MC. Healthy lifestyle and the risk of Alzheimer dementia: Findings from 2 longitudinal studies. Neurology. 2020 Jul 28;95(4):E374–83. doi:10.1212/WNL.0000000000009816 PubMed PMID: 32554763.
10. Dhana K, Aggarwal NT, Rajan KB, Barnes LL, Evans DA, Morris MC. Impact of the Apolipoprotein e ϵ4 Allele on the Relationship between Healthy Lifestyle and Cognitive Decline: A Population-Based Study. Am J Epidemiol. 2021 Jul 1;190(7):1225–33. doi:10.1093/aje/kwab033 PubMed PMID: 33585904.
11. Dubois B, Villain N, Schneider L, Fox N, Campbell N, Galasko D, et al. Alzheimer Disease as a Clinical-Biological Construct-An International Working Group Recommendation. JAMA Neurol. 2024 Dec 9;81(12):1304–11. doi:10.1001/JAMANEUROL.2024.3770 PubMed PMID: 39483064.