Reisgeneeskunde0
← Terug

Onzichtbare Reizigers: parasieten en andere infecties na reizen

07-07-2025

Reizen brengt avontuur met zich mee, doch soms ook onzichtbare gastheren. De meest frequente reisziekte is de zgn. “reizigersdiarree” die vaak zelflimiterend is en geen speciale behandeling vereist. Er zijn echter ook potentieel ernstigere ziektes die zich kunnen voordoen, bijvoorbeeld door bloedparasieten en andere vectoroverdraagbare ziekten. Hieronder enkele voorbeelden.

Malaria: de klassieker die nooit verdwijnt

Malaria is wereldwijd afgenomen, maar blijft de meest gemelde reisinfectie in België met een toenemende trend (Figuur 1). Met een kans van 3.4% tijdens een maand verblijf in West- of Centraal-Afrika blijft waakzaamheid onontbeerlijk. De laatste jaren zijn ook een aantal gevallen gemeld van malaria-infecties opgelopen in de buurt van luchthavens, zonder dat men zelf gereisd heeft! Dit wordt ook zgn. “airport malaria” genoemd. In de Gentse kanaalzone werd zelfs een patiënt gestoken door een malariamug afkomstig van een zeeschip. Symptomen variëren van koorts (met cycli van 48 u) tot levensbedreigende cerebrale vormen. Preventie op reis (in de zgn. “risicogebieden”, zie Figuur 2) bestaat enerzijds uit bescherming tegen muggenbeten (muskietennet, sprays, …) en anderzijds chemoprofylaxe (typisch door inname proguanil met atovaquon (Malarone®). Bij koorts bij terugkeer uit een malaria risicogebied (Figuur 2) dient altijd Malaria te worden uitgesloten, dit kan via een sneltest en microscopisch onderzoek op een EDTA (paarse) tube.

Figuur 1: Boven aantal gemelde malariagevallen per jaar in België (2003-2021). Onder: aantal gevallen per regio van blootstelling (2019-2021) (Bron: Sciensano)

Figuur 2: op de website https://www.wanda.be is een kaart te vinden waarop de verschillende risicogebieden up-to-date op worden weergegeven, inclusief adviezen voor preventieve maatregelingen.

Ricketsiose: waakzaamheid in binnen- en buitenland

Rickettsiose is een verzamelnaam voor infectieziekten veroorzaakt door bacteriën uit de groep Rickettsia. Deze bacteriën worden meestal overgedragen via beten van besmette teken, vlooien of mijten. De ziekte komt wereldwijd voor, maar men moet bedacht zijn bij patiënten die terugkeren uit een endemisch gebied — vooral Afrika, met name Zuid-Afrika, maar ook landen rond de Middellandse Zee en Zuidoost-Azië.

Typische symptomen zijn koorts, hoofdpijn, spierpijn en soms een kenmerkende huiduitslag. De drie bekende vormen van rickettsiose zijn vlektyfus, Rocky Mountain spotted fever en Mediterrane vlekkoorts. Er worden jaarlijks zo’n 30 besmettingen gerapporteerd in België, weliswaar opgelopen in het buitenland.

Vlektyfus: Rickettsia prowazekii

Verspreid via de kleerluis. Deze ziekte wordt gekenmerkt door plots hoge koorts, hevige hoofdpijn, verwardheid en een vlekkerige huiduitslag. Hoewel nu zeldzaam in Europa, komt ze nog sporadisch voor in armere of door conflict getroffen gebieden.

Rocky Mountain spotted fever: Rickettsia rickettsii

Komt voor in Noord- en Zuid-Amerika. De ziekte begint vaak met koorts, misselijkheid, spierpijn en later een typische paarsrode uitslag die start aan de polsen en enkels en zich verspreidt naar de romp. Zonder tijdige behandeling kan deze aandoening ernstig verlopen en zelfs fataal zijn.

Mediterrane vlekkoorts: Rickettsia conorii

Rickettsia conorii is een bacterie die Mediterrane vlekkoorts veroorzaakt, een ziekte die voorkomt in het Middellandse Zeegebied, Afrika en delen van Azië. De bacterie wordt overgedragen via de beet van de hondenteek.

Typische symptomen zijn: hoge koorts, spierpijn en hoofdpijn, een donkere korst (eschar) op de plaats van de tekenbeet en huiduitslag op romp en ledematen.

De ziekte verloopt meestal mild, maar kan zonder behandeling ernstig worden.

Vroege diagnose en behandeling met antibiotica zoals doxycycline zijn essentieel om complicaties te voorkomen. Hoewel rickettsiosen voornamelijk in het buitenland worden opgelopen, kan ook een autochtone besmetting in België niet uitgesloten worden: er zijn hier besmette teken aanwezig, en in de ons omringende landen worden autochtone rickettsioses vastgesteld. In de toekomst zou klimaatverandering bovendien de verspreiding van dierlijke gastheren en vectoren kunnen beïnvloeden, wat de aanwezigheid van rickettsiosen in onze regio kan doen toenemen.

Leishmania: van zandvliegen uit de warmere streken

Vroeger waren er zo’n 20 gevallen per jaar in België (2010–2018), de laatste jaren (2022 en 2023) is dit aantal opgelopen tot 31 gevallen per jaar. Er is dus bij deze ziekte (zoals bij Malaria) ook sprake van een toenemende trend. Klimaatverandering speelt vermoedelijk een rol in de hogere cijfers van de laatste jaren. Besmetting treedt op via beten van zgn. “zandvliegen”, die voorkomen zowel in tropische gebieden (typisch Latijns-Amerika, Afrika) doch tegenwoordig ook al in het Middelandse-Zee gebied en het Midden-Oosten. Deze parasieten kunnen zich manifesteren als huidzweren (cutane vorm), als zweren in mond/neus (mucocutaan), of in ernstige gevallen als viscerale infectie met koorts en vergrote organen (hepatosplenomegalie). Bij deze zgn. “viscerale Leishmaniasis” (ook wel genoemd “Kala-Azar”) treedt is er naast koorts typisch ook pancytopenie op door beenmerginvasie. Diagnose gebeurt door serologie en beenmergpunctie (visualisatie van de parasieten in de beenmergmacrofagen, zie Figuur 3)

Figuur 3: Leishmania parasieten in beenmergmacrofaag

Trypanosomiasis

Dit zijn, gelukkig, zeldzame ziekten die sporadisch aangetroffen worden bij reizigers uit Latijns-Amerika (T. cruzi) en Centraal-Afrika (T. brucei).

  • Trypanosoma cruzi (ziekte van Chagas): overgedragen door de “bloedzuigende roofwants”. Deze ziekte komt vooral voor op plaatsen met slechte huisvesting en/of hygiëne (bv. sloppenwijken). Preventie is vooral gericht op voorkomen van blootstelling aan deze vector (via bednetten, insecticidespray, hygiëne bij voedselbereiding etc.).
    • Klinisch: in de eerste (acute) fase treden milde symptomen op zoals huidletsels, hoofdpijn en spierpijn. In de tweede (chronische) fase kunnen hart-en verterings en/of zenuwproblemen optreden. Jaren later is (plotse) dood door hartfalen mogelijk. De ziekte kan genezen worden door medicatie, eventuele orgaanschade kan wel irreversibel zijn.
  • T. brucei (slaapziekte): ziektesymptomen ontwikkelen zich vaak pas bij terugkeer, van huidletsels tot neurologische problemen maanden later.

Er zijn nog talrijke andere zeldzame (parasitaire) infecties mogelijk, bij twijfel hierover contacteer gerust de klinisch bioloog voor advies rond diagnostiek.

  • Filariasis (Loa loa, Mansonella perstans)
  • Worminfecties
  • Schistosomiasis (Bilhariazis)
  • …

Samengevat: op voorhand checken, preventie en alertheid ook ná thuiskomst

Risico’s verschillen per reisregio. Voor up‑to‑date info over vaccinaties, ziekteverschijnselen en preventie – inclusief per land – biedt het Instituut voor Tropische Geneeskunde een betrouwbare bron (https://www.wanda.be) of de Wanda-app. Voorkomen is beter dan genezen:

  1. Check in de wanda-app op voorhand welke ziektes er voorkomen in het reisgebied, zodat de correcte preventieve maatregelingen kunnen genomen worden (bv. hepatitis A vaccinatie, gele koorts vaccinatie, muggenbeet preventie, hygiënische reisomstandigheden,…)
  2. Bij een patiënt met onverklaarde koorts na reis naar een malaria risicogebied (of nabijheid van de luchthaven / kanaal): denk altijd aan uitsluiten van malaria.
  3. Indien malaria uitgesloten werd kan bij koorts zonder focus na reis ook gedacht worden aan meer zeldzame parasieten of tropische virale infecties (gele koorts, Dengue (knokkelkoorts), Chikungunya, …). Contacteer gerust de klinisch bioloog voor advies rond diagnostiek rond deze ziektes.